สันติภาพความมั่นคงและการลดอาวุธ

สันติภาพและความมั่นคง : กรณีอิหร่าน

อิหร่าน

 

  1. ภูมิหลัง

UNSC ได้รับรองข้อมติที่ 1696 (2006) ที่ 1737 (ค.ศ. 2006) ที่ 1747 (ค.ศ. 2007) ที่ 1803 (ค.ศ. 2008) และที่ 1929 (2010) เรียกร้องให้รัฐสมาชิกปฏิบัติตามมาตรการคว่ำบาตรอิหร่านเกี่ยวกับโครงการพัฒนานิวเคลียร์ และต่อมาเมื่อวันที่ 24 พ. 2556 อิหร่านและกลุ่มประเทศ E3+3 หรือ P5 + 1 (จีน ฝรั่งเศส เยอรมนี รัสเซีย สหราชอาณาจักร และสหรัฐอเมริกา) ได้จัดทำความตกลง Joint Plan of Action (JPOA) ซึ่งจำกัดการพัฒนาโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน แลกกับการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรของ UNSC และประเทศตะวันตก

เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2558 อิหร่านและกลุ่มประเทศ E3+3 ได้บรรลุการจัดทำความตกลงฉบับสมบูรณ์(Comprehensive Agreement) ของ JPOA หรือ Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) ซึ่งอนุญาตให้คณะผู้ตรวจสอบของ IAEA เข้าตรวจสอบพื้นที่ทางทหารของอิหร่าน และให้ UNSC ออกข้อมติเพื่อรับรอง JCPOA ดังกล่าว ซึ่งกำหนดเงื่อนไขและตารางเวลาเพื่อยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรต่ออิหร่านตามข้อมติ UNSC ในอดีตที่เกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน และระบุว่ามาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ และ EU ต่อภาคการเงิน
การธนาคาร น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ ปิโตรเคมี การค้า ประกันภัยและการขนส่งของอิหร่าน จะถูกยกเลิก “ทันที”
ที่ความตกลงฯ เริ่มมีผลบังคับใช้ ซึ่งต่อมาเมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม  2558 UNSC ได้ออกข้อมติ ที่ 2231 (ค.ศ.2015) เพื่อรับรอง (endorse) JCPOA และกำหนดมาตรการ/แนวปฏิบัติสำหรับกระบวนการยกเลิก (terminate) มาตรการคว่ำบาตร โดยมีเงื่อนไขว่าจะต้องได้รับรายงานของ IAEA ที่ยืนยันว่า อิหร่านได้ปฏิบัติตามมาตรการต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ใน JCPOA อย่างเคร่งครัดครบถ้วนแล้ว และเมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2558 รัฐสภาของอิหร่านได้ผ่านมติเห็นชอบ JCPOA ส่งผลให้วันที่ 18 ตุลาคม 2558 ถูกกำหนดเป็นวันรับรอง JCPOA หรือที่เรียกกันว่า Adoption Day

  1. พัฒนาการ

เมื่อวันที่ 16 มกราคม 2559 IAEA ได้มีรายงานยืนยันว่า อิหร่านได้ดำเนินการตามเงื่อนไขของ JCPOA ครบถ้วน ได้แก่ (1) ยุติการก่อสร้างและการใช้งาน Arak Heavy Water Research Reactor (2) จำกัดขีดความสามารถในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม (3) จำกัดการพัฒนา วิจัย และผลิตเครื่องหมุนเหวี่ยง (4) จำกัดการสะสมแร่และเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ (5) เมื่อ Implementation Day เริ่มขึ้น อิหร่านจะดำเนินการตาม Additional Protocol เป็นการชั่วคราว (provisionally apply) และ (6) อนุญาตให้ IAEA ติดตั้งเครื่องมือตรวจวัดการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมไม่ให้เกินกำหนด จึงได้ประกาศว่า Implementation Day ของ JCPOA เริ่มต้นขึ้นแล้วในวันที่                         16 มกราคม 2559 นี้

  1. การยกเลิก ผ่อนปรน และคงไว้ของมาตรการคว่ำบาตรตามข้อมติ UNSC

ข้อมติที่ 2231 (ค.ศ. 2015) กำหนดให้รัฐทั้งปวงปฏิบัติตามมาตรการในภาคผนวก B (Annex B)
ของข้อมติ กล่าวโดยสรุปคือ

(1) มาตรการคว่ำบาตรของ UNSC ที่ถูกยกเลิก/ผ่อนปรน  ได้แก่

  • การอายัดทรัพย์และการห้ามเดินทางของบุคคลและบริษัทที่เกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนานิวเคลียร์ของอิหร่าน หรือเกี่ยวข้องกับหรือสนับสนุนการพัฒนาขีปนาวุธของอิหร่าน
  • การอายัดทรัพย์บุคคลและองค์กร (entities) ที่อยู่ในการควบคุมของกองทัพอิหร่าน
    กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม  (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC) และการห้ามเดินทางของบุคคลเหล่านี้
  • การห้ามการค้าขายสินค้าและบริการที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมด้านนิวเคลียร์ของอิหร่าน การขาย ถ่ายโอนวัสดุ อุปกรณ์ สินค้า และเทคโนโลยีนิวเคลียร์แก่อิหร่าน
  • การสอนและฝึกอบรม

(2)   มาตรการคว่ำบาตรของ UNSC ที่ยังคงมีผลบังคับใช้

  • กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่าน
  • การคว่ำบาตรเกี่ยวกับการพัฒนาขีปนาวุธของอิหร่าน
  • การห้ามการนำเข้าส่งออกอาวุธและยุทโธปกรณ์กับอิหร่าน
  • การอายัดทรัพย์สินของบุคคลและบริษัท/องค์กรของอิหร่านที่ถูกกำหนดไว้ในบัญชีรายชื่อ 2231 List (ปรับปรุงล่าสุดเมื่อวันที่ 17 มกราคม 2559)
  • การป้องกันการเดินทางเข้า-ออก หรือผ่านดินแดนของบุคคลที่ปรากฏอยู่ในรายชื่อตามบัญชี 2231 List หรือเอกสารล่าสุดของ UNSC
  • การตรวจสอบสินค้าทั้งหมดที่มุ่งหน้าสู่และออกจากอิหร่าน ซึ่งรวมถึงที่ท่าเรือและท่าอากาศยาน โดยเป็นไปตามกฎหมายภายในและกฎหมายระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง และให้ตรวจสอบเรือสินค้าในทะเลหลวงได้ โดยต้องได้รับความยินยอมจากรัฐเจ้าของธง หากมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่า มีการบรรทุกสินค้าที่เกี่ยวข้องกับโครงการพัฒนานิวเคลียร์ของอิหร่าน

อนึ่ง แม้ว่า UNSC จะผ่อนปรนและยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรอิหร่านแล้ว แต่มาตรการคว่ำบาตร  ฝ่ายเดียว (unilateral sanctions) ที่กำหนดโดยประเทศอื่น ๆ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา และสหภาพยุโรป ยังคงมีผลบังคับใช้อยู่ในบางกรณี

  1. การดำเนินงานและท่าทีของไทยกรอบ UN

ไทยติดตามพัฒนาการและสนับสนุนการเจรจาทางการทูตเพื่อหาทางออกที่เป็นที่ยอมรับได้ของทุกฝ่ายในการแก้ไขปัญหานิวเคลียร์อิหร่านเพื่อให้เป็นไปในทางสันติอย่างแท้จริง และยินดีที่ทั้งสองฝ่ายสามารถบรรลุ JCPOA ได้ หวังว่า ทุกฝ่ายจะปฏิบัติตามพันธกรณีของตนในความตกลงดังกล่าวอย่างเคร่งครัด เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ของความตกลงอย่างสมบูรณ์แม้หลังจาก Implementation Day ในวันที่ 16 มกราคม 2559 ซึ่งจะมีผลต่อการส่งเสริมความสันติภาพและความมั่นคงระหว่างประเทศเป็นสำคัญ        

คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2559 เห็นชอบการผ่อนปรนและยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรอิหร่านตามข้อมติฯ ที่ 2231 ซึ่งยังคงมีมาตรการบางส่วนที่มีผลบังคับใช้อยู่หรือได้รับการผ่อนปรนอย่างมีเงื่อนไข เพื่อให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้องดำเนินการต่อไป

ไฟล์แนบ